![]() |
||||
|
Mied¼ (Cu)
Jest sk³adnikiem i aktywatorem enzymów w licznych reakcjach redox, g³ówie przy tworzeniu czerwonych krwinek, wspomaga tworzenie tkanki ³±cznej. W³asno¶ciMied¼ jest jednym ze stabilnych sk³adników krwi ludzkiej. Jej stê¿enie w surowicy waha siê najczê¶ciej w granicach 100 - 130 mg/100 ml i jest nieznacznie wiêksza u kobiet ni¿ u mê¿czyzn. Mied¼, aktywuj±c enzym niezbêdny do budowy erytrocytów, wp³ywa na prawid³owe funkcjonowanie uk³adu krwiotwórczego. Istotny jest tak¿e jej wp³yw - m.in. poprzez syntezê dopaminy na rozwój uk³adu nerwowego oraz - poprzez syntezê kolagenu i elastyny - na regeneracjê tkanki ³±cznej. Ponadto mied¼ wraz z cynkiem przeciwdzia³aj± uszkodzeniom wywo³anym przez wolne rodniki tlenowe. Mied¼ jest sk³adnikiem i aktywatorem enzymów w licznych reakcjach typu. Mied¼ konieczna jest dla absorpcji oraz metabolizowania ¿elaza. Mied¼ odgrywa rolê przy utlenianiu witaminy C. Podstawow± rol± miedzi w organizmach zwierzêcych wi±¿e siê z jej wystêpowaniem w ró¿nych enzymach bior±cych udzia³ w procesach oksydacyjno-redukcyjnych.:np..oksydazie cytochromowej zwierz±t wy¿szych, dzia³a stymuluj±co na ilo¶æ i aktywno¶æ hemoglobiny. Mied¼ wystêpuj±ca w ceruloplazminie (bia³ko surowicy) jest jedn± z bardziej ruchliwych form tego pierwiastka w organizmach i w tej postaci reguluje metabolizm oraz transport ¿elaza. Wp³ywa na metabolizm lipidów (np. cholesterolu) i w³a¶ciwo¶ci mielinowej os³onki w³ókien nerwowych. Mied¼ jest niezbêdna zarówno do prawid³owego metabolizmu tkanki ³±cznej, jak i do funkcjonowania komórek mózgu. Niedobór miedzi powoduje zatem zaburzenia w wymienionych procesach, które objawiaj± siê w ró¿nych zespo³ach chorobowych, jak np. anemie, ograniczenia wzrostu i p³odno¶ci, zaburzenia sytemu nerwowego (migreny), choroby uk³adu kr±¿enia, a tak¿e osteoporoza. W komórkach zwierzêcych mied¼ koncentruje siê g³ównie w mitochondriach, i j±drze, przy czym ilo¶ciowy jej udzia³ w poszczególnych organellach komórkowych zale¿y od rodzaju tkanki. Dziêki zdolno¶ci do tworzenia po³±czeñ z kwasami nukleinowymi mo¿e powodowaæ trwa³e zmiany ich struktury, a w nastêpstwie i ich w³asno¶ci biochemicznych oraz genetycznych. Mied¼ ³atwo tworzy po³±czenia z ró¿nymi bia³kami, zw³aszcza drobnocz±steczkowymi oraz zawieraj±cymi siarkê. Metalotioneina jako bia³ko bogate w grupy sulfhydrylowe wykazuje du¿± pojemno¶æ w stosunku do miedzi i jest odpowiedzialna w znacznym stopniu za zwiêkszon± jej zawarto¶æ w w±trobie. Interakcje zachodz±ce miêdzy miedzi± a innymi pierwiastkami mog± byæ przyczyn± jej wtórnego deficytu lub toksyczno¶ci. Najczê¶ciej wystêpuje antagonizm miedzy miedzi± i cynkiem (Cu-Zn), którym t³umaczy siê wiele objawów zwi±zanych z niedoborem miedzi. Wzglêdny wzrost zawarto¶ci cynku oraz zwiêkszone wydalanie miedzi wywo³uje ró¿ne zaburzenia metaboliczne, a g³ównie niew³a¶ciw± przemianê lipidów, prowadz±c± do schorzeñ naczyñ wieñcowych lub zaburzeñ psychicznych. U zwierz±t obserwuje siê najczê¶ciej zachwiane równowagi miêdzy miedzi± (Cu) a molibdenem (Mo), co powi±zane jest z dodatkowym oddzia³ywaniem siarki. Zwiêkszona zawarto¶æ molibdenu wy³±cza z cyklu metabolicznego mied¼, wywo³uj±c objawy jej deficytu. Antagonizm mied¼ - molibden (Cu-Mo )potêgowany jest przez siarkê. Pod wp³ywem molibdenu wzrasta wi±zanie miedzi w formie nieprzyswajalnych zwi±zków. Synergizm wystêpuj±cy w uk³adzie Cu- Fe ma natomiast korzystny wp³yw na przebieg ró¿nych procesów enzymatycznych, a szczególnie przy syntezie hemoglobiny. Rola wapnia w procesach wch³aniania miedzi przez organizm jest korzystna, pomimo ¿e na ogó³ mied¼ jest ³atwiej przyswajalna z po¿ywienia o odczynie kwa¶nym. BrakBrak miedzi powoduje ogólna s³abo¶æ, obni¿enie prawid³owego oddychania tkankowego, owrzodzenia skórne DawkaMied¼ jest niezbêdnym sk³adnikiem po¿ywienia wszystkich zwierz±t i cz³owieka, a pe³ne pokrycie zapotrzebowania na ni± jest podstawowym warunkiem prawid³owego funkcjonowania organizmu. Zapotrzebowania cz³owieka doros³ego wynosi 1, 5 -4 mg Cu/dzieñ i jest pokrywane w normalnej diecie, która dostarcza 1, 5 -3, 5 mg Cu/dzieñ. Zapotrzebowanie na mied¼ jest zwiêkszone u kobiet w ci±¿y, dzieci i osób starszych (ze wzglêdu na gorsze przyswajanie). Stopieñ przyswajania miedzi zale¿y od jej formy w po¿ywieniu i wynosi ¶rednio dla cz³owieka 5-20% ca³kowitej dawki. Mied¼ jest ³atwo przyswajana z mleka oraz warzyw. Stopieñ jej wch³aniania zale¿y od osobniczych w³a¶ciwo¶ci stanu zdrowia oraz od wielu interakcji z innymi pierwiastkami NadmiarD³ugotrwa³e spo¿ywanie ¿ywno¶ci o podwy¿szonej (chocia¿ nietoksycznej) zawarto¶ci miedzi wi±¿e siê z ryzykiem zatruæ chronicznych, na co s± szczególnie nara¿one dzieci i niemowlêta. Nadmiar miedzi w diecie cz³owieka wywo³uje ró¿ne zmiany metaboliczne, a odleg³e skutki wi±¿± siê przede wszystkim ze zmianami w w±trobie, a w nastêpnej kolejno¶ci z uszkodzeniem nerek, tkanki mózgowej oraz naczyñ wieñcowych i miê¶nia sercowego. Mied¼ wykazuje wiêksz± toksyczno¶æ przy bezpo¶rednim dzia³aniu na komórki, zw³aszcza w ich m³odym stadium rozwojowym, co t³umaczy siê zmianami w strukturze bia³ek pod wp³ywem tego metalu. Najczêstszymi skutkami nadmiaru miedzi mog± byæ zburzenia psychiki, uszkodzenia nerek, a tak¿e nadci¶nienie têtnicze. Wskazana jest analiza hormonów zw³aszcza u kobiet (mo¿e wyst±piæ nadmiar estrogenów u kobiet) |
||||
|
||||